Zoveel meer dan zwemmen
Tekst: Wilco Kruijswijk
In Naarden startte een aantal jaar geleden iets ogenschijnlijk kleins: een uurtje zwemles voor vrouwen met een migratieachtergrond en statushouders. Het doel was bewegen en ontspannen: en het werd zo veel meer. Het groeide uit tot een veilige plek van ontmoeting, ontwikkeling en zelfs als inspiratie tot regionale verbinding. Zaineb Toama, sociaal werker bij Versa Welzijn, laat met deze groep vrouwen zien hoe Positieve Gezondheid zichtbaar wordt in het water én daarbuiten.
Toama herinnert zich de eerste bijeenkomst. Er was behoefte aan zwemles, maar geen budget. Samen met de geïnteresseerde vrouwen onderzocht zij wat mogelijk was. Vrijwillige, gediplomeerde zweminstructeurs werden via-via gevonden, het zwembad werd benaderd en deelnemers betaalden een kleine eigen bijdrage: precies genoeg voor de koffie en de bijdrage voor de zweminstructeur. ‘Ik zeg altijd: dit is ons project, niet mijn project’, vertelt zij. Binnen korte tijd stonden vijftig vrouwen op de lijst. Het zwembad bood een ongebruikt uur gratis aan. De basis was gelegd.
"Diploma A en B zijn niet zomaar papieren. Het is het bewijs dat iets lukt waarvan je dacht: dit kan ik niet."
- Zaineb Toama
Ontmoeting, moed en groei
In en rond het water ontstaan gesprekken die elders minder snel plaatsvinden. Toama ziet hoe de zwemles en het koffiedrinken erna een veilige plek is waar vertrouwen groeit. ‘Tijdens het zwemmen kwam een vrouw naast mij zwemmen. Ze deelde daar haar hele levensverhaal.’ De beweging en de informele sfeer nodigen uit tot delen.
Het water is ook een plek waar moed groeit. Vrouwen ervaren trots: het gaat om angsten overwinnen, leren omgaan met stress. En ook groeien zijn toe naar een diploma. ‘Diploma A en B zijn niet zomaar papieren. Het is het bewijs dat iets lukt waarvan je dacht: dit kan ik niet.’ Voor meerdere vrouwen is het hun eerste diploma in Nederland. Een Syrische deelneemster vertelde: ‘Het is me gelukt om een zwemdiploma te krijgen. Het gaat me ook lukken om een kappersopleiding te doen.’
Een vrouw uit Afghanistan, analfabeet die weinig Nederlands spreekt, zwemt binnenkort af. ‘Iedereen vroeg zich af: gaat dit lukken? Ze kwam in februari binnen en in december zwemt ze af’, zegt Toama. Het diploma wordt dan meer dan een certificaat: het vormt een bron van zelfvertrouwen.
Netwerk van zorg, leren en geven
Rond het zwemuurtje groeit een heel sociaal weefsel, mensen kijken naar elkaar om. Zo hoorde Toama tijdens de koffie na het sporten over een geïsoleerd levende, Somalische vrouw. Een Marokkaanse buurvrouw, de deelneemt aan de zwemlessen, bracht haar om de dag eten. Toama ging op huisbezoek en haalde haar voorzichtig over om eens naar de groep te komen. Een andere vrouw die Toama kende, was juist op zoek naar vrijwilligerswerk voor haar participatietraject. De match volgde vanzelf. ‘Wij zijn met die vrouw naar de Somalische vrouw gegaan. Zij komt nu twee keer per week. Kopje koffie, een praatje.’ Zo wordt deze vrouw gehaald en weer thuisgebracht.
En het netwerk ontwikkelt zich verder: toen vanuit een ander project wat geld overbleef, vroeg Toama of dat voor scholing gebruikt mocht worden. Zo kregen enkele vrouwen een opleiding tot toezichthouder en tot zweminstructeur. ‘Ik heb iemand gevonden die gek is op zwemmen. Ze gaat doorstromen naar instructeur.’ Het zwemuurtje houdt zo instructeurs en deze deelnemers krijgen kansen op werk en opleiding. Het water blijft bewegen.
Hoe stimuleer je deze aanpak?
1. Begin bij de wensen. Een behoefte is een startmotor; handel ernaar samen met bewoners.
2. Creëer een veilige plek. Ontmoeting, humor en aandacht vormen voorwaarden voor leren en vertrouwen.
3. Gun ruimte voor ieders tempo. Groei verloopt stap voor stap. Een diploma kan symbool zijn voor eigen kracht.
4. Zie het sociale weefsel. Activiteiten maken nieuwe rollen en verbindingen zichtbaar.
5. Faciliteer, stuur niet. Voeg iets toe: een vraag, een match, een duwtje in de rug, scholing. Mensen doen het verder zelf.
6. Denk regionaal. Initiatieven kunnen en mogen reizen. Zorg voor open lijnen tussen gemeenten.
7. Investeer in stille professionals. Hun aanwezigheid verbindt leefwereld en systeem en vergroot duurzame beweging.
Huizen, Hilversum en Bussum
En dit patroon ontstond: omdat bekend werd hoe Toama sportactiviteiten organiseerde, vroeg een groep jonge, Marokkaanse vrouwen om hulp bij het organiseren van zaalvoetbal. Toama gaf één opdracht: maak een groepsapp met een contactpersoon. Binnen een dag stonden er dertig vrouwen in. Toama bracht hen in contact met een ruimte die passend was, en zij regelden betaling onderling zelf. ‘Ik zit in de WhatsApp-groep. Soms stellen ze vragen. Maar zij doen het.’
Daar bleef het niet bij. In Bussum ontstond een nieuwe groep. In Huizen en Hilversum kwamen vrouwen met dezelfde wens voor een zwemgroep. Binnen enkele uren meldden zich negentig vrouwen via WhatsApp. De vraag werd zo groot dat collega’s in andere gemeenten werden gevraagd om mee te doen. Samen werken zij nu aan een netwerk over de hele regio. Volgend jaar is Toama uitgenodigd om een presentatie te geven bij een overleg met gemeentelijke accounthouders. De lijntjes die ooit in Naarden begonnen, verbinden nu en beleidsniveau.
Een systeemweefster
Opvallend aan het verhaal van Toama is de rol die zij speelt. Zij organiseert geen aanbod voor mensen, maar mét mensen. Zij ondersteunt tempo, bewaakt grenzen en stimuleert eigen initiatief. ‘Wij doen een activiteit, maar er ontstaat iets sociaals’, vertelt zij. Die houding is subtiel: nabij zijn zonder over te nemen, uitnodigen zonder te sturen.
Toama verbindt leefwereld en systeem. In het water en bij de koffie hoort zij verhalen die niet bij een loket komen. Zij koppelt zelforganiserende groepen aan voorzieningen. Zij stimuleert opleiding, vrijwilligerswerk en kansen voor werk. En zij zoekt steeds verbinding met beleid en borging. Zo staat zij met één voet in de buurt en één voet in beleid. Dat maakt haar een systeemweefster: iemand die kleine vonkjes herkent en ze groter helpt worden en inbedt in beleid.
Die rol vraagt aandacht van beleidsmakers. Want waar deze dynamiek gezien en gefinancierd wordt, ontstaat impact die veel verder reikt dan de ‘output’ van één uurtje zwemmen. In Naarden is dit zichtbaar: diploma’s als ankers van zelfvertrouwen, informele zorgstructuren, vrijwilligerswerk als taal- en ontwikkelplek, meerdere sportgroepen over de regio en vrouwen die groeien naar professionaliteit. ‘Dat zijn de cadeautjes die ik elke dag ontvang’, zegt Toama.
En Positieve Gezondheid?
Bij de zwemactiviteiten komen meerdere dimensies van Positieve Gezondheid tot leven. Het bewegen in het water versterkt lichamelijke functies en vergroot veiligheid en vertrouwen in het eigen lichaam. Mentaal gebeurt er ook veel: het overwinnen van angst en het ervaren van succes geeft moed, trots en perspectief. De groepen zijn oefenplekken voor meedoen: vrouwen ontmoeten elkaar, versterken informele netwerken en ontdekken vrijwilligerswerk. Dat draagt bij aan kwaliteit van leven, want diploma’s, vriendschappen en herkenning geven betekenis en plezier. Voor veel vrouwen krijgt zwemmen een zingevende laag: ‘als dit lukt, lukt meer’ wordt een innerlijke overtuiging. Tot slot ondersteunt het wekelijkse ritme van sport en ontmoeting het dagelijks functioneren. Zo wordt één uur zwemmen een bron waar je positieve gezondheid in kan erkennen, en waar het effect groeit en doorstroomt naar de rest van het dagelijks leven.